Рита Болл үшін адамның соңғы сәттерінде қолын ұстап тұрудан артық мағыналы ештеңе жоқ.
«Бұл өмірден өтіп бара жатқан жанның соңғы сәтін көру – өте ауыр», – дейді Болл.
Ол бірнеше рет адамдардың соңғы демін шығарған сәтінде қасында болған.
Үш жыл бойы Болл Лондонда «өлім доуласы» ретінде жұмыс істеп келеді. Ол медициналық білімі жоқ, өмірдің соңғы сәттерінде адамдарға серік болып, отбасыларға қолдау көрсетеді және NHS-тің қарттар үйлерінде ерікті болып жұмыс істейді.
Боллдың айтуынша, адамдар одан жақындары өмірден өтіп бара жатқанда не істеуге «рұқсат етілгенін» жиі сұрайды.
«Оларды құшақтауға, сүюге, музыка қоюға, сөйлесуге болады дегенде, адамдардың жеңілдеп қалғанын сеземін».
Сіз жүктілік, босану және бала тәрбиесі кезінде аналарға көмектесетін доулалар туралы естіген боларсыз. Бірақ соңғы 10 жылда «өлім доулалары», кейде «жан акушерлері» деп аталатындардың танымалдығы артып келеді.
End of Life Doula UK ұйымының бас директоры Эмма Клэрдің айтуынша, 2025 жылы оның ұйымына 114 доула қосылған, бұл алдыңғы жылдармен салыстырғанда айтарлықтай өсім.
Жақында Николь Кидман мен Руби Вакс сияқты танымал тұлғалар өмірдің соңындағы доула болуға оқып жатқандарын жариялады, ал Давина Макколл зейнетке шыққанда осы іспен айналысуды жоспарлап отырғанын айтты.
Кейде «адам қайтыс болғаннан кейінгі тыныштық өте ауыр болады», – дейді Болл, бірақ доулалар қайғырып отырған жандармен бірге болып, соңғы күндерді еске түсіруге көмектеседі.
Клэрдің айтуынша, доуланың біліктілік деңгейіне байланысты, оның қызметі сағатына 25-45 фунт стерлинг аралығында болуы мүмкін. Алайда, кейбіреулері өз қызметтерін тегін ұсынады.
Девонда тұратын Фанни Беренс күйеуі қатерлі ісіктен қайтыс болардан 10 ай бұрын өлім доуласы Сара Паркерге жүгінген.
«Сара мен оның асүйінде жылап отырғанымда, маған керемет қолдау көрсетті», – дейді Беренс.
«Отбасы мүшесі емес, оқиғаға қатысы жоқ, бірақ менің қайғыдан езіліп жатқанымда жай ғана қасымда бола алатын адаммен сөйлесу керемет еді».
Доула Беренсті күйеуімен қиын сұрақтарды талқылауға шақырды, оның ішінде қайда жерленгісі келетіні және жерлеу рәсімінің қалай өтуін қалайтыны туралы.
Ол сондай-ақ жерлеу бюросымен байланысу және өлімді тіркеу сияқты «өлімге қатысты әкімшілік жұмыстарды» реттеуге көмектесті.
«Ол маған өзіме де қарауды, тек басқа адамның қажеттіліктеріне батып кетпеуді еске салып отырды».
Паркер көбінесе Беренске қолдау көрсеткенімен, оның күйеуіне де көмектесті. Ол Паркердің өмірдің соңғы күндерінде дененің қалай өзгере бастайтынын мұқият түсіндіргенін есіне алады.
«Бұл процесті жақсы білетін, шынайы, мейірімді адаммен бірге болу – шынымен де көмектеседі», – дейді Беренс.
«Ауырсынуды жоймаса да, ол оны қалыпты жағдайға айналдырады».
Біз сөйлескен басқа доулалар сияқты, Клэр де бүгінгі адамдардың «қарапайым өлім туралы көп білімдерін жоғалтқанына» сенеді. Оның айтуынша, көптеген адамдардың өлім туралы түсінігі фильмдердегі драмалық көріністерден немесе кенеттен болған өлімнен қалыптасқан.
Доулалар адамдарға қалаған деңгейде өлімнің физикалық процесін егжей-тегжейлі түсіндіру арқылы қорқынышты сейілтіп, мағыналырақ өткізуге болатын уақытты ашады, деп қосты ол.
Мысалы, Паркердің түсіндіруінше, адамдар өліп бара жатқанда, олардың дене температурасы мен тыныс алуы өзгереді.
«Соңында «өлім сырылы» – бөлмедегі адамдарды қорқытуы мүмкін қатты тыныс алу дыбысы болуы мүмкін», – дейді ол.
«Егер сіз оларға мұны күту керектігін алдын ала айтсаңыз, бұл жеңілірек болады».
Қатерлі ісікпен ауыратындарға көмектесетін Mulberry Centre қайырымдылық ұйымында жұмыс істейтін жан акушері Криста Хьюз, өліп бара жатқан адаммен берік байланыс орнату олардың соңғы сәттерін қалағандай өткізуі үшін маңызды екенін айтады.
«Адам дүниеге келгенде, оны мейірімді қолдар қарсы алады», – дейді Хьюз, – «және біз олардың мейірімді қолдарда өмірден өтуін қалаймыз».
Хьюз бақта өлуді қалаған, бірақ медициналық араласу қажет болғандықтан мүмкіндігі болмаған адамды есіне алады. Ол оған суреттер мен лаванда майын әкеліп, құс әнінің дыбысын қойып, лаванда алқаптарымен серуендеуді сипаттау арқылы ойдан шығарылған бақ жасап берді.
Өмірдің соңындағы доулалар көбінесе өлімнен кейін де қолдау көрсетеді. Боллдың айтуынша, ол отбасылардың атынан жерлеу бюроларына барып, хабарламалар жеткізген және еске алу рәсімдерін ұйымдастыруға көмектескен.
Басқалары қоғамда хабардарлықты арттыруға уақыт бөледі, оның ішінде шай мен торт үстінде «әңгімелерді бастау» үшін өлім кафелерін өткізеді.
Глазго университетінің өмірдің соңындағы күтім бойынша зерттеушісі және End-of-Life Doula International Research тобының негізін қалаушы Мариан Кравчик, өмірдің соңындағы күтім дамуы керек, өйткені адамдардың өлу тәсілі өзгерді, аз адамдар қысқа жұқпалы аурулардан немесе кездейсоқ өлімнен қайтыс болады, ал көпшілігі өмірді шектейтін аурулармен көп жылдар бойы өмір сүреді.
«Қазір өміріміздің барлық аспектілерінде өмір салтын таңдауға қатысты күтулер бар», – дейді ол, – «оның ішінде өзіміздің өлімімізді қалыптастыру мүмкіндігі де бар».
Ал кейбіреулер үшін өлім доулалары бұған көмектесе алатын болса да, бұл Ұлыбританияда реттеусіз немесе міндетті оқытусыз күрделі мәселе.
Кейбір адамдар өлім доулаларын денсаулық сақтау жүйесіне енгізу керек деп санайды, ал басқалары олар ұсынатын қызмет бөлек қалуы керек деп ойлайды.
Сондай-ақ бұл рөлдің құнына қатысты сұрақтар туындап, «осал адамдарға қатысты оппортунизмге» орын бар деген алаңдаушылықтар айтылды.
Бірақ Кравчиктің айтуынша: «Шындығында, өмірдің соңындағы тиісті күтім – бұл пошта индексі лотереясы» және доулалар күтімдегі олқылықтарды толтыруға көмектесе алады.
Сонымен қатар, паллиативтік күтім және қайғы-қасірет қайырымдылық ұйымы Sue Ryder-дің бас медициналық директоры доктор Пол Перкинстің айтуынша, денсаулық сақтау жүйесі «науқастар үшін, әсіресе олар диагнозбен байланысты барлық эмоцияларды бастан өткеріп жатқанда, шарлау қиын болуы мүмкін».
Ол өліп бара жатқандарға «мүмкін болатын ең жақсы өмір сүру сапасына ие болуға» көмектесу керек деп санайды, «осылайша олар қуаныш сыйлайтын адамдармен уақыт өткізе алады».
Mənbə: BBC News
